Nazwa polska: Skoczek ziemniaczak
Nazwa łacińska: Empoasca decipiens
Nazwa angielska: Green potato leafhoper
Kod EPPO: EMPODE
Gromada: Owady (Insecta)
Rząd: Pluskwiaki równoskrzydłe (Homoptera)
Rodzina: skoczkowate (Cicadellidae)
Galeria

Nimfa skoczka ziemniaczanego na roślinie
(fot. T. Erlichowski)

Owad dorosły skoczka ziemniaczanego na liściu ziemniaka
(fot. T. Erlichowski)

Plantacja w sierpniu, po wystąpieniu szkodnika
(fot. T. Erlichowski)
Charakterystyka i opis szkodnika
Skoczki są polifagami (związanymi z roślinami uprawnymi i chwastami). Występuje bardzo duża liczba gatunków. W Polsce obok ziemniaka stwierdzono ich żerowanie na bobie, kabaczku, fasoli, ogórku, lucernie, buraku cukrowym i pastewnym, a także na licznych roślinach ozdobnych. W szklarniach uszkadza ogórki, pomidory, bakłażany, paprykę. Ich stadia żerują także na roślinach dziko rosnących, m.in. 30 gatunkach chwastów. Jako pluskwiaki zaopatrzone są w aparat gębowy kłująco-ssący, wysysają soki i powodują szkody zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie (przenoszą wirusy i mykoplazmy).
Bionomia
- Jaja – małe, owalne, barwy białej, składane pojedynczo, mocowane na liściu ziemniaka, innych roślin uprawnych i chwastów. Długość jaj wynosi 0,2 mm.
- Larwa (nimfa), stadium szkodliwe – 2-2,5 mm (najmłodsze 0,5-1 mm), o zabarwieniu jasnozielonym i zielonym, wraz ze wzrostem stadium larwalnego ich wielkość rośnie: nie posiada skrzydeł aż do 4. stadium larwalnego, w 5. stadium larwalnym pojawiają się skrzydła. Głowa, nogi i tułów u larw koloru jasnozielonego, ciało przezroczyste, oczy białe. Żyje luźno w koloniach, przemieszcza się głównie na spodniej stronie liści, spłoszony biega (fot. 1).
- Osobnik młodociany (nimfa) choć bezskrzydły, jest podobny do osobnika dorosłego.
- Owad dorosły – długość ciała dochodzi do 3-4 mm. Szczególnie aktywny w okresie ciepłej wiosny i w poszukiwaniu nowych roślin oraz latem (wysokie temperatury). Ciepłolubny. Pokolenie letnie jest bardzo liczne i aktywne, powoduje uszkodzenia bezpośrednie. Przednie skrzydła daszkowato złożone (fot. 2). Owad lotny, spłoszony skacze (w czym pomaga tej podrodzinie budowa skocznych odnóży tylnych).
Cykl rozwojowy
Skoczek ziemniaczak rozmnaża się płciowo. Samica składa jaja pojedynczo przede wszystkim na spodniej stronie liści w pobliżu żyłek i nerwów. Larwy wylęgają się po 1-4 tygodniach. Ich rozwój trwa około 10-37 dni, w zależności od temperatury i rośliny gospodarza. Metamorfoza jest niekompletna, brak skrzydeł do czwartego stadium larwalnego, dopiero piąte stadium uskrzydlone jest osobnikiem dorosłym. Temperatury w zakresie 24-28 °C i brak opadów są najbardziej korzystne dla rozwoju. Owady te częściej znajduje się na spodniej części liści. Mogą też skakać, latać na krótsze odległości i dlatego są bardzo mobilne.
Skoczek ziemniaczak zwykle rozwija w uprawie polowej 2-3 pokolenia w ciągu roku, do 4-5 w szklarniach i pod osłonami.
Występowanie i szkodliwość
Gatunek powszechnie i licznie występuje w Europie, w kraju głównie liczny w latach ciepłych, suchych i bezdeszczowych. Największą liczebność notuje się latem w regionach centralnych i południowych. Skoczek ten należy do umiarkowanych szkodników ziemniaka, w odróżnieniu od wielu innych skoczków, np. polifagicznego gatunku amerykańskiego Empoasca fabae (wektor wirusów) oraz Hyalesthes obsoletus (wektor mikoplazmy slołburu). Gatunek E. decipiens (skoczek ziemniaczak) nie jest u nas gatunkiem przenoszącym wirusy lub inne choroby roślin. Owady dorosłe i larwy (nimfy L1-L4) uszkadzają wszystkie zielone części ziemniaka. Początkowo ich żerowanie sprowadza się do wysysania soku z blaszek liściowych, nerwów głównych liści i łodyg. W miejscu żerowania powstają białe plamki – skutek nakłuwania miękiszu. Przy silnym pojawie rośliny żółkną (fot. 3), więdną, opuszczają liście. Straty mogą dochodzić do nawet 10% plonu. Objawy ataku „wzmacniane” są w reakcji na suszę lub niedobór składników odżywczych.
Próg ekonomicznej szkodliwości
W Polsce nieustalony.
Metody zwalczania
W naszych warunkach z reguły skoczków się nie zwalcza. Metoda agrotechniczna (płodozmian, podorywki, usuwanie chwastów, optymalne nawożenie azotem) jest tylko wspomagającym ograniczeniem.
Podstawowa ochrona to zabiegi środkami chemicznymi – insektycydami przy rutynowym zwalczaniu stonki ziemniaczanej lub środkami biologicznymi (Spinor 240 SC) w okresie wegetacji. Stosowanie środków przypada w szczególności w okresie wylęgu larw pokolenia L1 i L4, dlatego należy starannie obserwować pole. Najprostszą metodą zwalczania jest zaprawianie bulw w czasie sadzenia zaprawą insektycydowo-fungicydową Prestige Forte 370 FS, gdyż działa ona od momentu wschodów, ma działanie układowe i krąży w roślinie, eliminując skoczki wysysające soki z rośliny (posiadające aparat kłująco-ssący jak mszyce).
Opracował: dr inż. Tomasz Erlichowski